Strona główna Recenzje Tajemnice Wichrowych Wzgórz Eryka Ostrowskiego

Tajemnice Wichrowych Wzgórz Eryka Ostrowskiego

0
PODZIEL SIĘ
Tajemnice Wichrowych Wzgórz Eryka Ostrowskiego
Tajemnice Wichrowych Wzgórz Eryka Ostrowskiego

Tajemnice Wichrowych Wzgórz Eryka Ostrowskiego – recenzja

Tajemnice Wichrowych Wzgórz. Prawdziwa historia Brawella i Charlotte Brontë  Eryka Ostrowskiego to praca niezwykła. Spodziewałam się jednak tego, znając poprzednią książkę tego autora, czyli Charlottę Brontë i jej siostry śpiące.

Kate Bush i wspomnienie z dzieciństwa

Zanim jednak opowiem o Tajemnicach Wichrowych Wzgórz, pozwolę sobie na pewną osobistą dygresję. Wichrowe Wzgórza Emily Jane Brontë były pierwszą „dorosłą” książką jaką w życiu przeczytałam. Stąd pamiętam ją doskonale. Zrobiły na mnie wielkie wrażenie. Do tej pory przyzwyczajona byłam do literatury dla dzieci i młodzieży. Opowieści przygodowych, a jeśli z rysem obyczajowym, to raczej lekkiego kalibru. Tutaj weszłam w świat mrocznych namiętności i powieści grozy. Nie wiem, dlaczego sięgnęłam akurat po tę książkę. Może zaintrygował mnie tytuł, a może format. Była to jedna z najmniejszych pozycji w biblioteczce moich rodziców (wielkości książeczki do nabożeństwa). W każdym razie nie mogłam się oderwać. Nie zniechęcały mnie (wówczas dwunastolatki) nawet przydługie wywody religijne, którymi gęsto okraszone były pierwsze rozdziały. Historia właściciela Wichrowych Wzgórz była tak straszna, poruszająca i wciągająca, że nie sposób było porzucić lektury.

Smaczku dodawał również muzyczny hit Kate Bush Wuthering Heights, z refrenem: „Heathcliff, it’s me, I’m Cathy, I’ve come home” i sugestywnym teledyskiem. Trudno się więc dziwić, że Wichrowe Wzgórza to do dzisiaj jedna z moich ulubionych lektur.

Opowieść o siostrach Brontë

Jak wszyscy wiemy, literacką legendę sióstr Brontë zbudowała Charlotte. To ona ujawniła wydawcy tożsamość piszących pod pseudonimem panów Currera, Ellisa i Actona Bellów. Zdemaskowała ich jako siebie oraz swoje dwie siostry: Emily i Annę.

Jak jednak do tego doszło? Kim były siostry Brontë, a właściwie rodzeństwo Brontë? W ich biografii na pewno tragiczne jest to, że żadne z nich nie dożyło czterdziestki. Śmierć zbierała obfite żniwo w Yorkshire, skąd się wywodzili. A wychowali się na parafii w Haworth. Dzieci było sześcioro, ale dwie siostry Mary i Elizabeth najwcześniej zmarły na gruźlicę. W domu pozostały Charlotta, Emily, Anna i Branwell – uzdolniony malarsko brat. Cała czwórka miała artystyczne ambicje – od najmłodszych lat wspólnie pisali cykle opowiadań o charakterze fantastycznym, osadzone w wymyślonych krainach.

Wkrótce też – pod męskimi pseudonimami – zaczęły wychodzić powieści sióstr. Najbardziej znanymi z tych prac  są Dziwne losy Jane Eyre Charlotty i Wichrowe Wzgórza Emily. Emily i Anna odeszły na gruźlicę w półrocznym odstępnie czasu, w roku 1848 i 1849. A co z bratem? Tym uzdolnionym malarzem i portrecistą? Powszechnie uważa się, że zszedł na złą drogę. W wyniku nieszczęśliwej miłości wpadł w nałóg i to ostatecznie przyczyniło się do jego śmierci. Zmarnował swój wielki talent i zdolności. Czy tak jednak było naprawdę?

Tajemnica sióstr Brontë

Eryk Ostrowski to badacz ofiarny i skrupulatny. Nie tylko odtworzył wszystkie dostępne, nawet mało znane i rzadko wznawiane źródła na temat sióstr Brontë. Dotarł też do nieznanych dokumentów, manuskryptów i listów. Wszystko w tym celu, aby po raz kolejny pochylić się na zagadką autorstwa Wichrowych Wzgórz. Powieść ta była jedyną, która wyszła spod ręki Emily Brontë. Od wielu lat zastanawiano się jak dziewczyna nieopuszająca praktycznie domu, wychowana na plebanii, „nieznająca życia”, mogła stworzyć tak osobliwą intrygę i tak demoniczną postać jak Heathcliff? A co jeśli to nie ona jest autorką Wichrowych Wzgórz? Tylko kto to mógłby być, skoro Charlotta tak uporczywie akcentowała autorstwo swojej siostry?

Wykreślanie

Ostrowski zastanawia się też nad inną zagadkową kwestią – co sprawiło, że Branwell Brontë był tak uporczywie wymazywany z wspólnej historii rodzeństwa? Usunięto go nawet z wspólnego porteru rodzeństwa, zastępując świetlistą kolumną. Komu zależało (i dlaczego), by jego imię na zawsze okryło się niesławą i zniknęło w pomroce dziejów?Branwell Brontë to bohater tragiczny. Wielu badaczy uważa, że obserwując jego desperację po zawodzie miłosnym i szaleństwo związane z alkoholizmem, Emily stworzyła postać Heathcliffa. Ostrowski przywołuje jednak wiele świadectw, w tym ludzi współczesnych bratu słynnych pisarek, które głoszą, że nie był on wcale człowiekiem zdemoralizowanym i zepsutym. Wręcz przeciwnie – zapamiętano go jako dżentelmena, wielkiego uroku i inteligencji. Co więcej tuż po śmierci Branwella pojawiła się biografia próbująca oddać mu sprawiedliwość, pióra naocznego świadka. Jednak te relacje toną w powodzi innych, które bratu Brontë stworzyły legendę raczej czarną.

Analiza dokumentów

Ostrowski uważa, że słuszną zasadą przy badaniu dotyczącym ustalenia autorstwa dzieła powinna być wnikliwa analiza dokumentów. Przede wszystkim chodzi tutaj o próbki stylu pisania. Mierząc się z analizą Wichrowych Wzgórz bierze więc na warsztat nieliczne próbki dzieł Emily i listy Branwella. Co ciekawe prace Emily to dosyć interesujące wypracowania szkolne z czasów jej zagranicznych studiów, nowele o charakterze fantastycznym. Napisane zgrabnie, z polotem, ale pozbawione mroku i głębi obecnej w powieści. Natomiast listy brata zdumiewają całymi frazami jakby zaczerpniętymi z Wichrowych Wzgórz. Są tu opisy gwałtownych porywów uczuciowych, obserwacje społeczne, trafnie kreślone sylwetki. Wszystko to językiem ostrym i dynamicznym, dokładnie takim jak w powieści. No i jest też deklaracja Branwella, że pracuje nad czymś, nad książką bardzo oryginalną, którą jest czymś innym niż dotychczasowe osiągnięcia literatury. Jak wiemy – nic takiego się nie zachowało.

Konsternacja

Czy zatem to Branwell Brontë jest faktycznym autorem Wichrowych Wzgórz, a siostra Emily była zaledwie jego pomocnicą i redaktorką? Bądź przepisywała po prostu gotowy tekst (być może redagowała końcówkę powieści, by nadać jej bardziej optymistyczny wydźwięk)? A może cała historia przedstawia się jeszcze inaczej, bo zbadać też należy dosyć tajemnicze relacje pomiędzy pozostałym rodzeństwem. Szczególnie interesujące są tu pełne psychologicznego napięcia związki między Branwellem a Charlottą. Ostrowski rysuje nam tło tej rodziny niezwykle prawdziwie i kładąc nacisk na wzajemne odniesienia. To nie jest wyłącznie praca dotycząca literatury. To również studium charakterów i psychiki portretowanych osób. Również obraz pewnej epoki.

Naprawdę warto przeczytać solidną i znakomicie przygotowaną od strony naukowej pracę Eryka Ostrowskiego, by samodzielnie zmierzyć się z pytaniami o autorstwo tej niezwykłej powieści. Mnogość dokumentów i naukowych hipotez naprawdę daje do myślenia i sprawia, że badanie literatury staje się pasjonującą przygodą. Rodzajem literackiej zagadki, którą rozwiązujemy z wypiekami na twarzy.

Co z legendą sióstr Brontë?

Bardzo jestem przywiązana do legendy sióstr Brontë. Naprawdę bardzo. Ale jestem wdzięczna autorowi za jego wkład w badania nad tym wycinkiem literackich dziejów. Przy okazji dodam, że Tajemnice Wichrowych Wzgórz Eryka Ostrowskiego to nie jest monografia ani biografistyka – to znakomita literatura. Choć jest to praca badawcza, czyta się ją z prawdziwą przyjemnością. Uważam, że tak się powinno pisać nowoczesne prace naukowe. Wielkie uznanie należy się też Dorocie Tukaj za przekład materiałów źródłowych oraz cytowanych w tekście wierszy.

Książkę przeczytałam dzięki uprzejmości Wydawnictwa PWN

Fragment książki do przeczytania TUTAJ